السيد أحمد الهاشمي ( مترجم وشارح : حسن عرفان )

346

جواهر البلاغة ( فارسى )

مىتوانيم به صورت « خمره » تصحيف كنيم كه به معنى شراب گردد و مىتوانيم به گونهء « جمره » درآوريم ( پارهء آتش ) . شاعر « حمزه » را ذكر كرده است و گفته دو مصحف آن يكى در دندان پيشين تو و ديگرى در دل من است . پس در اينجا بين « حمزه » ، « خمره » و « جمره » جناس وجود دارد ليكن به يكى تصريح شده است و به دو تا اشاره . و بعد فاعلم أنّه لا يستحسن الجناس و لا يعدّ من أسباب الحسن إلّا إذا جاء عفوا و سمح به الطبع من غير تكلّف ، حتّى لا يكون من أسباب ضعف القول و انحطاطه و تعرض قائله للسخرية و الاستهزاء . و بعد : پس بدان جناس ، نيكو دانسته نمىشود و از اسباب زيبايى به حساب نمىآيد مگر وقتى كه به روانى و راحتى در كلام بيايد و طبع بدون زحمت آن را عطا كند ، تا از عوامل سستى و سقوط سخن نگردد و گوينده در معرض ريشخند و استهزاء قرار نگيرد . 2 - التصحيف التصحيف هو التّشابه فى الخطّ بين كلمتين فاكثر بحيث لو أزيل أو غيّرت نقط كلمة كانت عين الثانية . 2 - تصحيف دومين صنعت از صنايع لفظيه صنعت « تصحيف » است . تصحيف همانندى دو كلمه يا بيشتر از دو كلمه است به گونه‌اى كه اگر نقطه‌هاى يك كلمه زدوده يا تغيير داده شود ، آن كلمه عين كلمهء ديگر گردد . مانند : التخلّى ثمّ التحلّى ثمّ التّجلّى . « تخلّى » : تهى ساختن دل از آلودگىهاست . « تحلّى » : آراستن دل به فضائل است . « تجلّى » : جلوه‌كردن نورهاست . و در فارسى مانند : ز تاب آتش دورى شدم غرق عرق چون گل * بيار اى باد شبگيرى نسيمى زان عرق‌چينم 3 - الازدواج الازدواج هو تجانس اللّفظين المجاورين . 3 - ازدواج ازدواج همانندى دو لفظى است كه در كنار يكديگر قرار گرفته .